گزارش نشست علمی- تخصصی “چالش های مدیریت شهری کلانشهرها””

سمینار ماهانه انجمن جمعیت شناسی ایران تحت عنوان «چالش های مدیریت شهری کلانشهرها» با همکاری موسسه مطالعات جمعیتی کشور و دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با حضور چشمگیر اساتید، محققان و مسئولین شهری، و دانشجویان در مورخه 7 مهرماه 1397 در تالار گفتگو دانشکده علوم اجتماعی برگزار شد.
سخنران این نشست پروفسور علی مدنی‌پور، استاد مطالعات شهری دانشگاه نیوکاسل انگلستان بودند. ایشان یکی از پژوهشگران برجسته مطالعات شهری، با سابقه همکاری علمی با شهرداری های کلانشهرهای اروپائی، استاد مدعو دانشگاه مهندسی وین اتریش و دانشگاه پلی تکنیک میلان ایتالیا است. مقالات و کتب متعددی از ایشان به فارسی، اسپانیایی، ایتالیایی، ژاپنی، فرانسوی، آلمانی و دیگر زبان ها ترجمه شده است.

در ابتدای سخنرانی، آقای دکتر محمد جلال عباسی شوازی، رئیس انجمن جمعیت شناسی ایران با اشاره به فزایش جمعیت شهری در نیم قرن اخیر و سکونت قابل توجهی از جمعیت ایران در کلانشهرها، به مسائل و پیامدهای جمعیتی و اجتماعی الگوهای سکونت در کلانشهرها پرداخت. وی، دستیابی به سیاستهای پایدار برای مدیریتهای کلانشهرها را مستلزم مطالعات تخصصی و همکاری بین رشته ای در اینمورد دانست. دکتر عباسی اظهار امیدواری نمود که انجمنهای علمی علوم اجتماعی و بویژه انجمن جمعیت شناسی ایران زمینه ای برای ارائه دستاوردهای پژوهشی محققین در حوزه های جمعیتی و بویژه مسائل شهری و تعامل محققین با سیاستگذاران را فراهم نمایند. در ادامه آقای پروفسور مدنی پور به سخنرانی پرداختند.

خلاصه سخنرانی
شهر و چالشهای حاکمیت شهری در فرایند جهانی شدن، با ذکر تجارب و نمونه هایی از کشورهای انگلستان، اتریش، ایتالیا، ژاپن و آمریکا محور اصلی سخنرانی پروفسور مدنی پور در این سمینار بود. در این راستا ابتدا به چالش های پیش روی شهرها در نظام اقتصاد جهانی طی فرآیند جهانی شدن پرداخته شد. چگونگی تمرکز نیروهای تولیدی در شهرها، مختصری از سیر صنعتی شدن و شهرنشینی (از اروپای دوقرن پیش تا آسیای امروز)، تغییر تقسیم کار نوین جهانی، تغییر پایه اقتصادی از بخش صنعت به بخش خدمات، تغییر نحوه ارتباط بین دولت و بازار (به مفهوم اقتصاد آزاد)، تغییر رویکرد کنترل (تضعیف نقش و جایگاه برنامه ریزی دولتی و رشد اقتصاد آزاد)، و به دنبال آن افول دولت رفاه، تغییر سبک زندگی، گذر از تمرکز زدایی به تمرکز خواهی، عناوینی بود که در این بخش مطرح گردید.
سپس مساله بازار و رقابت بین شهرها در روند جهانی شدن بیان شد. پروفسور مدنی پور در این بخش به ادغام روزافزون شهرها در اقتصاد جهانی، تاثیر فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، گردش سرمایه، نیروی کار و اندیشه و تعیین رشد اقتصادی به عنوان هدف و پیامدهای ناشی از آن، از جمله رقابت بین شهرها به منظور جذب سرمایه در جهت رونق اقتصادی پراختند.
در ادامه ایشان تغییر نقش دولت به مثابه شرکت خصوصی رقیب و مشکلات ناشی از این تحولات، تاثیر بحران اقتصادی سالهای 8- 2007، اتخاذ سیاستهای ریاضتی در کشورهای اروپائی وتاثیر آن بر نحوه اداره شهرها بخصوص کلانشهرها را شرح دادند و نتایج تغییر روند اداره شهرها، تغییر”رابطه بین بخشهای عمومی، خصوصی و اجتماعی” و خصوصی سازی ارائه خدمات، به عنوان شاخصه دوره نئولیبرال، روند کوچک کردن دولت و گسترش بخش خصوصی، بحران اقتصادی و در پی آن کاهش بودجه های دولتی درکشورهای اروپایی را بیان کرد. در این راستا به زنجیره ای از تبعات این تغییرات مانند بیکاری، بحران دولت محلی (مسئولیت بیشتر و بودجه کمتر)، واگذاری امور دولتی به بخش خصوصی، تشویق بخش اجتماعی در ارایه خدمات عمومی (در جایی که بازگشت مالی نیست)، مشکل هزینه ارایه خدمات عمومی، رشد نابرابری اجتماعی و افزایش اعتراضات عمومی اشاره داشتند.
همچنین دلایل رشدآهسته شهرنشینی در اروپا، رشد سریعتر و نرخ بالاتر مهاجرن در پایتخت ها، تمرکز اشتغال و آموزش در شهرهای بزرگ، جذب جمعیت فعال، سالمندی جمعیت و نیاز به سرمایه گذاری در تامین و بازسازی زیرساختها، چالش ها وعواقب اجتماعی جهانی شدن، مهاجرت جمعی، تنوع قومی بی سابقه جمعیتهای شهری، رشد نابرابری، محرومیت و طرد اجتماعی ودر نتیجه ظهور حرکتهای راستگرایانه و افراطی در مواجه با این مسائل مطرح گردید.
درپایان، پروفسور مدنی پور، موضوعاتی در خصوص نظریه‌های مطرح در رابطه با حاکمیت شهری، گذار از مفهوم حکومت به حکمروایی، شاخص های پیشنهادی توسط سازمان ملل در رابطه با حکمروایی خوب (کارایی، برابری، مشارکت، پاسخگویی، امنیت)، تجربیات شهرها درنحوه همکاری و نظام تصمیم گیری از جمله نحوه مشارکت مردم در سطح محلات، رابطه شهر و منطقه و اهمیت آن از ابعاد مختلف مانند تعدد مراکز تصمیم گیری، نقش و نیاز به برنامه ریزی راهبردی برای موضوعات اساسی و همه گیر مانند حمل و نقل و محیط زیست، و اهمیت مدیریت واحد شهری و رابطه بین سطوح مختلف تصمیم سازی و تصمیم گیری اداره کلانشهرهای اروپائی را تجزیه و تحلیل نمودند. در پایان، اساتید و دانشجویان به طرح سوالات و ارائه نظرات در مورد موضوع سخنرانی پرداختند.